Co-ouderschap

Wat co-ouderschap echt betekent na een scheiding

Bij een scheiding geven ouders vaak aan dat zij co-ouderschap willen. Het begrip wordt veel gebruikt, maar is juridisch en fiscaal minder duidelijk dan het lijkt. Wat houdt co-ouderschap precies in, wanneer wordt het fiscaal zo gezien en welke financiële gevolgen kunnen eraan verbonden zijn?
Hieronder lees je wat co-ouderschap inhoudt, hoe het belastingtechnisch wordt beoordeeld en welke financiële gevolgen eraan verbonden zijn.

Wat is co-ouderschap?

Ondanks dat de term co-ouderschap veel wordt gebruikt, is het geen juridisch begrip. Het staat niet als zodanig in het Burgerlijk Wetboek. Het is een praktijkbegrip voor een zorgregeling waarbij ouders na hun scheiding de zorg- en opvoedingstaken in ongeveer gelijke mate verdelen.

Sinds 1 januari 1998 is het uitgangspunt in de wet dat ouders na scheiding gezamenlijk het gezag behouden over hun kinderen. Die gezamenlijke verantwoordelijkheid betekent echter nog niet automatisch dat er sprake is van co-ouderschap. Gezamenlijk gezag gaat over beslissingsbevoegdheid, terwijl co-ouderschap gaat over de feitelijke zorgverdeling.

Kenmerkend voor co-ouderschap is dat het kind feitelijk tot twee huishoudens behoort. Administratief kan een kind echter maar op één adres in de Basisregistratie Personen (BRP) worden ingeschreven. Dat verschil tussen feitelijke zorg en formele inschrijving is in de praktijk vaak de bron van fiscale vragen.

Wanneer is er fiscaal sprake van co-ouderschap?

Sinds 1 januari 2024 geldt voor zowel de inkomensafhankelijke combinatiekorting (IACK) als voor toeslagen dezelfde definitie van co-ouderschap. Er is sprake van co-ouderschap wanneer ouders zijn gescheiden en het kind in ongeveer gelijke mate in beide huishoudens verblijft.

De beoordeling vindt plaats op kalenderjaarbasis. In ieder geval is sprake van co-ouderschap als het kind minimaal 156 dagen per jaar bij ieder van de ouders verblijft. Dat is gemiddeld drie dagen per week. Het hoeft niet exact 50/50 verdeeld te zijn, maar de zorgverdeling moet wel nagenoeg gelijk zijn.

Wat ouders zelf “co-ouderschap” noemen, voldoet niet altijd aan de fiscale definitie. Bij Buro Pontifex begeleiden we dit proces en zorgen we ervoor dat de zorgverdeling ook daadwerkelijk voldoet aan de fiscale voorwaarden van co-ouderschap.

Wat betekent co-ouderschap voor heffingskortingen en toeslagen?

De manier waarop de zorg feitelijk wordt verdeeld kan invloed hebben op verschillende fiscale regelingen. Soms is de zorgverdeling doorslaggevend, soms de formele inschrijving van het kind en soms wie een bepaalde regeling aanvraagt. Daarom is het belangrijk om per regeling te bekijken hoe co-ouderschap wordt meegewogen.

Inkomensafhankelijke combinatiekorting (IACK)

In beginsel heeft de ouder bij wie het kind staat ingeschreven recht op de IACK (voor kinderen tot 12 jaar), mits ook aan de overige voorwaarden wordt voldaan. In een co-ouderschapssituatie kan echter ook de ouder bij wie het kind niet staat ingeschreven recht hebben op deze heffingskorting, als wordt voldaan aan de wettelijke voorwaarden van co-ouderschap. Dit maakt de feitelijke zorgverdeling fiscaal relevant. De BRP-inschrijving is dus niet altijd doorslaggevend voor het recht op IACK.

Zorgtoeslag

Voor de zorgtoeslag speelt co-ouderschap geen rol. Na de scheiding beoordeelt de Belastingdienst per ouder afzonderlijk of aan de inkomens- en vermogensvoorwaarden wordt voldaan. Iedere ouder kan zelfstandig recht hebben op zorgtoeslag.

Kindgebonden budget (KGB)

Bij één gezamenlijk kind ontvangt uitsluitend de ouder die kinderbijslag heeft aangevraagd het kindgebonden budget. Dit budget kan niet worden verdeeld, ook niet bij co-ouderschap.

Bij meerdere kinderen kunnen beide ouders kindgebonden budget ontvangen, mits beiden kinderbijslag aanvragen en daadwerkelijk sprake is van co-ouderschap. De aanvraagstrategie bij de SVB kan hier dus grote financiële gevolgen hebben.

Birdnesting als alternatieve zorgregeling

Soms kiezen ouders voor birdnesting. Daarbij blijven de kinderen in de voormalige gezinswoning wonen en wisselen de ouders elkaar af volgens een zorgschema. Voor kinderen kan dit rust en stabiliteit bieden.

Fiscaal en financieel kan deze constructie echter complex zijn. Denk aan vragen over hoofdverblijf, toeslagpartnerschap en de eigen woningregeling. Birdnesting vraagt daarom om een integrale beoordeling van zowel civielrechtelijke als fiscale aspecten.

Co-ouderschap en kinderalimentatie

De richtlijn voor kinderalimentatie bevat geen aparte regeling voor co-ouderschap. In overleg kunnen ouders wel kiezen voor maatwerk, bijvoorbeeld via een kinderrekening waarop beiden bijdragen.

In de praktijk blijkt een kinderrekening soms tot discussies te leiden, bijvoorbeeld over welke kosten daaronder vallen of hoe transparant de bestedingen zijn. Heldere afspraken en een duidelijke afbakening van kosten zijn daarom noodzakelijk.

Co-ouderschap in de praktijk samengevat

Co-ouderschap wordt vaak op verschillende manieren uitgelegd en toegepast. Om duidelijk te maken wat er in de praktijk onder wordt verstaan en wat juist niet, staan hieronder de belangrijkste kenmerken en misverstanden op een rij.

Co-ouderschap is:

• een zorgregeling waarbij ouders de zorg in ongeveer gelijke mate verdelen;
• een feitelijke situatie die fiscaal wordt getoetst aan objectieve criteria (156 dagen per ouder per jaar);
• een regeling die gevolgen kan hebben voor IACK, toeslagen en kindgebonden budget;
• een model dat maatwerk vraagt in alimentatieafspraken.

Co-ouderschap is niet:

• automatisch hetzelfde als gezamenlijk gezag;
• een juridische status met eigen wettelijke regeling;
• uitsluitend afhankelijk van de BRP-inschrijving;
• een garantie dat beide ouders automatisch recht hebben op dezelfde fiscale voorzieningen.

Co-ouderschap is een zorgmodel met verstrekkende financiële en fiscale gevolgen. Een zorgvuldige beoordeling van de feitelijke zorgverdeling en de fiscale kwalificatie daarvan helpt om duidelijkheid te creëren. Daarmee kunnen onduidelijkheden, gemiste aanspraken en latere correcties of terugvorderingen zoveel mogelijk worden voorkomen.