Bezittingen en schulden: huwelijksvermogensrecht

Er zijn verschillende vormen van huwelijksvermogensrechtelijke gemeenschappen:

• Wettelijke (beperkte) gemeenschap van goederen
• Beperkte gemeenschap op grond van huwelijkse voorwaarden

Samenwoners
Zoals gezegd is er bijvoorbeeld sprake van een eenvoudige gemeenschap als samenwoners gezamenlijk goederen kopen. Bij samenwoners ontstaat geen gemeenschap van goederen zoals bij een huwelijk. Kopen zij samen een woning of ander bezit, dan ontstaat een eenvoudige gemeenschap. Dit gezamenlijke bezit vormt geen apart vermogen. In principe zijn beide partners ieder voor de helft eigenaar, tenzij zij andere afspraken hebben gemaakt of uit hun onderlinge verhouding een andere verdeling volgt.

Wanneer samenwoners vermogens mengen kunnen vergoedingsrechten ontstaan. Situaties waarin
regelmatig vermogensverschuivingen plaatsvinden zijn bijvoorbeeld:

• Bij de aankoop van een woning
• Bij het aflossen van een schuld
• Bij een verbouwing

Als partijen vóór 1 januari 2018 in het huwelijk zijn getreden en verder niets geregeld hadden, ontstond een algehele gemeenschap van goederen. Dit geldt ook voor geregistreerde partnerschappen. Echtgenoten zijn vanaf aanvang van het huwelijk ieder gerechtigd tot de goederen die tot de gemeenschap behoren. De gemeenschap van goederen is een afgescheiden vermogen en werkt als een magneet. In beginsel worden door het sluiten van het huwelijk alle aanwezige bezittingen en schulden de gemeenschap in getrokken (boedelmenging) behalve vermogen waarop een uitsluitingsclausule van toepassing is.

Schenkers en erflaters kunnen bepalen dat een schenking of erfenis niet in de gemeenschap van goederen van de ontvanger valt. Deze bepaling wordt de uitsluitingsclausule genoemd. Een dergelijke clausule moet door de erflater in het testament en door de schenker in een schenkingsovereenkomst worden opgenomen.

Op 1 januari 2018 zijn er nieuwe regels gekomen voor de wettelijke gemeenschap van goederen. De nieuwe regels zijn uitsluitend van toepassing op huwelijken gesloten na 1 januari 2018. Ook na 1 januari 2018 trouwen stellen in Nederland nog steeds in gemeenschap van goederen. De omvang van de gemeenschap van goederen is echter kleiner. Uitgangspunt van de nieuwe regels is dat alleen het vermogen dat tijdens het huwelijk wordt verworven in de gemeenschap valt.

Voorhuwelijkse bezittingen en schulden zullen in principe niet meer van rechtswege door boedelmenging overgaan in de huwelijksgemeenschap. Het nieuwe stelsel is ook van toepassing op

geregistreerde partnerschappen gesloten ná 1 januari 2018. Ook erfenissen en schenkingen, ongeacht een eventuele uitsluitingsclausule, vallen van rechtswege niet meer in de nieuwe huwelijksgemeenschap.

Let op: dit geldt dus niet voor alle schenkingen en erfenissen die ná 1 januari 2018 worden ontvangen. Voor stellen die in algehele gemeenschap van goederen (oud recht) zijn gehuwd geldt dat alleen erfenissen en schenkingen onder uitsluitingsclausule buiten de gemeenschap vallen.

Huwelijkse voorwaarden kunnen worden aangegaan vóór het sluiten van het huwelijk en tijdens het huwelijk. Deze voorwaarden moeten worden opgemaakt bij notariële akte en vervolgens in het openbaar huwelijksgoederenregister worden ingeschreven. Zo kunnen bijvoorbeeld schuldeisers zien welke bezittingen en schulden van welke partner zijn. Zonder deze inschrijving kunnen de afspraken niet altijd worden ingeroepen tegenover anderen.

Bij huwelijkse voorwaarden met uitsluiting van iedere gemeenschap van goederen ontstaat bij het huwelijk geen gemeenschapsvermogen. Deze vorm van huwelijkse voorwaarden wordt ook wel ‘koude uitsluiting’ genoemd. Onder deze voorwaarden verandert er vermogenstechnisch niet veel ten opzichte van de situatie vóór het huwelijk. De echtgenoten behouden ieder hun eigen vermogen en zijn niet aansprakelijk voor schulden die door de ander zijn aangegaan. Uitzondering op deze regel zijn schulden die zijn aangegaan in verband met de dagelijkse gang van het huishouden. Dergelijke vorderingen kunnen op de vermogens van beide echtgenoten worden verhaald.

Bij de beperkte gemeenschap ontstaat in tegenstelling tot bij de ‘koude uitsluiting’, wel een (beperkt)gemeenschapsvermogen. Deze vermogensbestanddelen staan specifiek omschreven in de huwelijksevoorwaarden. In de praktijk kan het gaan om een gemeenschap van inboedel, woning, gezamenlijkebankrekening, et cetera. Dit moet niet worden verward met de beperkte gemeenschap van goederen waarin men vanaf 1 januari 2018 huwt als er geen huwelijkse voorwaarden zijn opgesteld. In dat geval wordt alles wat tijdens het huwelijk wordt verworven gemeenschappelijk.

Bij huwelijkse voorwaarden met ‘koude uitsluiting’ kan de situatie ontstaan dat één van beide partners bij een scheiding in een zeer nadelige financiële positie geraakt. Vaak is dat de niet werkende ouder die voor de kinderen en het huishouden heeft gezorgd. Om te voorkomen dat deze partner bij een scheiding met lege handen komt te staan, kan een verrekenbeding in de huwelijkse voorwaarden worden opgenomen. In grote lijnen zijn er twee soorten verrekenbedingen:

• Periodiek verrekenbeding
• Finaal verrekenbeding

Met een periodiek verrekenbeding kunnen echtgenoten afspreken dat het inkomen dat aan het einde van het jaar resteert, na betaling van de kosten voor de huishouding, wordt verrekend tussen de beide echtgenoten. Wanneer bij een verrekenbeding wordt opgenomen dat dit van toepassing is bij het einde van het huwelijk, is er sprake van een finaal verrekenbeding. Op grond van een finaal verrekenbeding wordt bij het einde van het huwelijk meestal afgerekend alsof men in gemeenschap van goederen was gehuwd.